Antik Komana kentinde günümüze kadar bilimsel herhangi bir araştırma yapılmamış,
kentin yeri ancak gezginler tarafından yazıtlar yardımıyla tesbit edilmiştir.
Hamilton (1842), Anderson (1903) ve Cumont’lar (1906) seyahatlerinde Tokat,
Komana ve çevresinde rastladıkları kalıntılardan detaylı bir şekilde bahsetmişler,
Wilson (1960) tezinde bölge yerleşimlerine dair tüm bilgileri biraraya toplamıştır.
2008 Yüzey Araştırması
Komana antik kentinde 2004 yılından beri sürdürülmekte olan yüzey araştırmasının sınırları 2007 yılında Komana antik kenti
territorium’unu kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu seneki çalışmaların amacı Komana’nın kırsal kesiminde yerleşme
düzenlerini anlamak olmuştur. İki hafta gibi kısa bir süre ve dört kişilik küçük bir ekiple yapılan yüzey araştırması sırasında
özellikle çok sayıda Orta ve Geç Bizans Dönemi’ne tarihlenebilecek yerleşme tesbit edilmiştir. Bu alanların yanısıra Hellenistik
ve Bizans Dönemleri’nde kullanılmış olduğu tesbit edilen kaleler bölgenin özellikle Hellenistik Dönem’de savunma sistemlerini
anlamak açısından önem taşır.
2007 Yüzey Araştırması
Komana antik kentinde 2004 yılından beri sürdürülmekte olan yüzey araştırmasının sınırları 2007 yılında Komana antik kenti
territorium’unu kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu seneki çalışmaların amacı Komana’nın kırsal kesiminde yerleşme
düzenlerini anlamak olmuştur. İki hafta gibi kısa bir süre ve dört kişilik küçük bir ekiple yapılan yüzey araştırması sırasında
özellikle çok sayıda Orta ve Geç Bizans Dönemi’ne tarihlenebilecek yerleşme tesbit edilmiştir. Bu alanların yanısıra Hellenistik
ve Bizans Dönemleri’nde kullanılmış olduğu tesbit edilen kaleler bölgenin özellikle Hellenistik Dönem’de savunma sistemlerini
anlamak açısından önem taşır.
2006 Yüzey Araştırması
2006 yüzey araştırmasının temel amacı, Hamamtepe’nin batısında kalan kısmın yüzey araştırmasının yapılarak antik yerleşimin yakın
çevresinde 2004’de başlattığımız yüzey araştırmasını sonuçlandırmak, jeofizik araştırmaya Hamamtepe’nin yanında ve
Kılıçlı ve Bula köyleri arasında daha önceden tesbit etmiş olduğumuz ve kaçak kazılarla tahrip edilmiş Bizans yapısının etrafında devam etmek,
ve son olarak da Hamamtepe’nin arazi modelini çıkarmak olmuştur. Eylül ayında 3 hafta boyunca sürdürülen yüzey araştırmasında,
Komana’da yerleşimin Hamamtepe’nin doğusunda daha yoğun olduğu ve batıya gidildikçe arkeolojik malzemenin azaldığı gözlenmiştir.
Magnetometre çalışması sırasında ise Hamamtepe’nin kuzeyinde bulunan tarlada büyük bir yapı ve
Bizans yapısının etrafında birçok yapı tesbit edilmiştir.
2005 Yüzey Araştırması
2005 yılı Haziran ayında yapılan arazi çalışması hem arkeolojik yüzey araştırması hem de jeofizik çalışmayı kapsamıştır.
Çevre köylerde Komana’ya ait olabilecek yapı taşları ve yazıtların tesbitine bir yandan devam edilirken diğer yandan
2004 yılında tesbit edilen potansiyel mimari kalıntı alanlarında gradyometre ve elektrik direnç ölçme aleti ile ölçümler yapılmıştır.
2004 Yüzey Araştırması
Komana antik kentinde 2004 yılında başlatmış olduğumuz arkeolojik yüzey araştırmasının temel amacı
kentin çağlar boyunca yerleşim tarihine ışık tutmaktır. Komana bir tapınak devleti olması sebebi
ile yerleşim düzeninde önemli farklılıklar göstermiş olmalıdır. Özerk yapısı, topraklarını işleyen 6000 tapınak kölesi,
din ve ticaret merkezi olma özelliği ve çevresindeki bölgelerden yoğun ziyaretçi alıyor oluşu kentin bir taraftan özel
yapı gruplarına ihtiyaç duyacağını, bir yandan da sur duvarı gibi bir kentin olağan yapılarını barındırması gerekliliğini düşündürmektedir.
Bu yakından tanımadığımız tapınak devleti yapısı yukarıda öne sürülen yapıların hepsinden ayrılarak ancak
araştırma ve kazılar yoluyla aydınlatabileceğimiz bir durumu içeriyor da olabilir.
İşte bu sebeple Komana kentinde yapılacak olan araştırmalar büyük önem taşımaktadır.
Yüzey araştırmaları 2004 yılında sadece geniş çaplı arkeolojik incelemeleri kapsamış olup gelecek yıllarda jeofizik
yöntemlerin de kullanıldığı ve bir çok disiplinin çalışmalara dahil edildiği bir proje haline gelmeyi amaçlamaktadır.
